Witamina B3 - kiedy ma zastosowanie kliniczne, a kiedy nie
Niacyna a profil lipidowy – liczby robią wrażenie
W dawkach terapeutycznych (zwykle 1000–3000 mg na dobę) niacyna wykazuje bardzo wyraźny wpływ na parametry lipidowe:
obniża cholesterol całkowity nawet o 25%;
obniża LDL o około 15%;
obniża trójglicerydy (TG) nawet o 50%;
podnosi HDL o 15–35% – najsilniej spośród wszystkich leków hipolipemizujących.
Mechanizm tego działania obejmuje m.in. hamowanie lipolizy w tkance tłuszczowej, zmniejszenie produkcji VLDL w wątrobie, zahamowanie syntezy apolipoproteiny B-100 oraz spowolnienie katabolizmu HDL. Na poziomie biochemicznym wszystko wygląda więc „idealnie”.
Problem zaczyna się wtedy, gdy zadajemy kluczowe pytanie:
czy ta poprawa parametrów lipidowych rzeczywiście przekłada się na mniejsze ryzyko zawału lub udaru?
Lepsze LDL i TG ≠ mniejsze ryzyko sercowo-naczyniowe
Duże badania kliniczne i metaanalizy nie pozostawiają tu złudzeń.
Zgodnie z wynikami badań AIM-HIGH oraz HPS2-THRIVE, a także metaanalizy obejmującej ponad 39 tysięcy pacjentów, dodanie niacyny (zarówno w monoterapii, jak i do statyn):
nie zmniejsza częstości zawałów serca;
nie redukuje ryzyka udarów;
nie poprawia rokowania sercowo-naczyniowego
mimo wyraźnej poprawy parametrów lipidowych.
Z tego powodu aktualne wytyczne AHA/ACC nie zalecają rutynowego stosowania niacyny w prewencji chorób sercowo-naczyniowych. To bardzo ważny punkt, który często umyka w popularnych przekazach skupionych wyłącznie na „ładnych wynikach lipidogramu”.
Kiedy niacyna faktycznie ma sens?
Eksperci są dziś zgodni co do jednego:
najważniejszym wskazaniem do stosowania niacyny nie jest serce, lecz trzustka.
Zgodnie z konsensusem AACE/ACE, niacyna może być rozważana u pacjentów z ciężką hipertriglicerydemią (>500 mg/dl), u których istnieje realne ryzyko ostrego zapalenia trzustki. W takim przypadku celem terapii jest szybkie i skuteczne obniżenie TG poniżej poziomu wysokiego ryzyka.
Niacyna:
nie jest leczeniem pierwszego wyboru;
stanowi alternatywę lub uzupełnienie obok fibratów i farmaceutycznych kwasów tłuszczowych omega-3;
może być stosowana wyłącznie pod ścisłą kontrolą lekarza, ze względu na profil działań niepożądanych.
Terapia obarczona realnym ryzykiem
Stosowanie wysokich dawek niacyny wiąże się z istotnymi działaniami niepożądanymi, wśród których najważniejsze to:
hepatotoksyczność (wzrost aminotransferaz, a nawet uszkodzenie wątroby);
nasilone uderzenia gorąca i świąd skóry;
pogorszenie tolerancji glukozy i hiperglikemia;
hiperurykemia i ryzyko napadów dny moczanowej;
interakcje ze statynami zwiększające ryzyko miopatii i rabdomiolizy.
Z tego powodu niacyna nie powinna być stosowana empirycznie ani profilaktycznie, ani tym bardziej jako suplement „na własną rękę”.
Podsumowanie: witamina, która nie jest cudownym lekiem
Niacyna to przykład substancji, która:
doskonale poprawia parametry lipidowe;
ale nie poprawia twardych punktów końcowych, takich jak ryzyko zawału czy udaru.
Jej miejsce we współczesnej medycynie jest wąskie i precyzyjnie określone:
jako opcjonalne narzędzie w leczeniu bardzo wysokich trójglicerydów, głównie w celu zmniejszenia ryzyka ostrego zapalenia trzustki, a nie jako standardowa terapia kardiologiczna.
To kolejny dowód na to, że w medycynie metabolicznej nie wszystko, co poprawia wyniki badań, realnie poprawia zdrowie i rokowanie.
Bibliografia
2. Grundy SM, Stone NJ, Bailey AL, Beam C, Birtcher KK, Blumenthal RS, Braun LT, de Ferranti S, Faiella-Tommasino J, Forman DE, Goldberg R, Heidenreich PA, Hlatky MA, Jones DW, Lloyd-Jones D, Lopez-Pajares N, Ndumele CE, Orringer CE, Peralta CA, Saseen JJ, Smith SC, Sperling L, Virani SS, Yeboah J. 2018 AHA/ACC/AACVPR/AAPA/ABC/ACPM/ADA/AGS/APhA/ASPC/NLA/PCNA Guideline on the Management of Blood Cholesterol: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Clinical Practice Guidelines. Circulation. 2019 Jun 18;139(25):e1082-e1143.
3. Handelsman Y, Jellinger PS, Guerin CK, Bloomgarden ZT, Brinton EA, Budoff MJ, Davidson MH, Einhorn D, Fazio S, Fonseca VA, Garber AJ, Grunberger G, Krauss RM, Mechanick JI, Rosenblit PD, Smith DA, Wyne KL. Consensus Statement by the American Association of Clinical Endocrinologists and American College of Endocrinology on the Management of Dyslipidemia and Prevention of Cardiovascular Disease Algorithm – 2020 Executive Summary. Endocr Pract. 2020 Oct;26(10):1196-1224.
4. Zeman M, Vecka M, Perlík F, Hromádka R, Staňková B, Tvrzická E, Žák A. Niacin in the Treatment of Hyperlipidemias in Light of New Clinical Trials: Has Niacin Lost its Place? Med Sci Monit. 2015 Jul 25;21:2156-62.
5.D’Andrea E, Hey SP, Ramirez CL, Kesselheim AS. Assessment of the Role of Niacin in Managing Cardiovascular Disease Outcomes: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Netw Open. 2019 Apr 05;2(4):e192224.
6. Zhang P, Sun Y, Shi G, Sui Y, Li Q, Tang Y, Gu J. Quantification of Niacin and Its Metabolite Nicotinuric Acid in Human Plasma by LC-MS/MS: Application to a Clinical Trial of a Fixed Dose Combination Tablet of Niacin Extended-Release/Simvastatin (500 mg/10 mg) in Healthy Chinese Volunteers. Int J Anal Chem. 2015;2015:212437.
7. Goldie C, Taylor AJ, Nguyen P, McCoy C, Zhao XQ, Preiss D. Niacin therapy and the risk of new-onset diabetes: a meta-analysis of randomised controlled trials. Heart. 2016 Feb;102(3):198-203.
Dodaj tu swój tekst nagłówka
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.